TRỊ ĐÀM SUYỄN Ở NGƯỜI LỚN TUỔI- Tác giả: MS. Phạm Ngọc

 

       Mấy năm gần đây, theo thống kê cuả các bệnh viện thành phố Sài-gòn, con số bệnh nhân nhập viện vì khó thở dạng suyễn khá nhiều, nhất là ở độ tuổi trên 60 tăng 20%, Nam nhiều hơn Nữ. Thường thì bệnh nhân vào viện trong trường hợp cấp cứu, nhất là về đêm, với chứng khó thở dữ dội, khò khè, toát mồ hôi, mệt lả, da xanh tím tái, vẻ mặt lo lắng, hốt hoảng, …

       Đây là một bệnh hay tái đi tái lại, bệnh nhân vào ra viện luôn, thường thấy ở tuổi trên lục tuần, và nhất là trên những người ghiền hút thuốc. Đã một lần suýt chết và vào cấp cứu tại bệnh viện Footscray Hospital, Melbourne, Australia, vì cơn khó thở nguy kịch (asthma attack), người viết xin cống hiến quí vị cao niên một kinh nghiệm điều dưỡng vô cùng hiệu nghiệm.

 

Đàm Suyễn Kinh Niên Ở Người Lớn Tuổi

(Chronic Phlegmy Dampness in Elders’ Airway)

Tác giả: MS. Phạm Ngọc 

               Dẫn nhập:

       Mấy năm gần đây, theo thống kê cuả các bệnh viện thành phố Sài-gòn, con số bệnh nhân nhập viện vì khó thở dạng suyễn khá nhiều, nhất là ở độ tuổi trên 60 tăng 20%, Nam nhiều hơn Nữ. Thường thì bệnh nhân vào viện trong trường hợp cấp cứu, nhất là về đêm, với chứng khó thở dữ dội, khò khè, toát mồ hôi, mệt lả, da xanh tím tái, vẻ mặt lo lắng, hốt hoảng, …

       Đây là một bệnh hay tái đi tái lại, bệnh nhân vào ra viện luôn, thường thấy ở tuổi trên lục tuần, và nhất là trên những người ghiền hút thuốc. Đã một lần suýt chết và vào cấp cứu tại bệnh viện Footscray Hospital, Melbourne, Australia, vì cơn khó thở nguy kịch (asthma attack), người viết xin cống hiến quí vị cao niên một kinh nghiệm điều dưỡng vô cùng hiệu nghiệm.

              Phân biệt nguyên nhân:

       Đã từ lâu triệu chứng khó thở với đàm khò khè (wheezing) kinh niên, có đặc tính hay tái phát từng cơn dữ dội, người đời cũng như y học gọi chung là bệnh “suyễn”, hay là “hen suyễn”. Về nguyên nhân thì chưa ai biết chắc được rằng tại sao người nầy bị suyễn, người kia lại không. Thường thấy trong một gia đình nhiều thế hệ bị suyễn nên nguyên nhân thường qui trách cho sự di truyền dòng họ. Cơn suyễn kịch phát cách nhanh chóng sau khi bệnh nhân tiếp xúc với một trong những yếu tố kích ứng (trigger factor) sau đây:

• Khói thuốc (cigarette smoke).
• Thời tiết giá lạnh.
• Nhiễm trùng đường hô hấp.
• Bụi bặm, không khí ô nhiễm.
• Phấn hoa (pollen), mùi cỏ mới cắt ủ lại v.v…
• Một vài thức ăn sinh mề đay, mẫn ngứa.
• Mùi cuả một vài loại gia súc nuôi trong nhà, v.v. . .

Do từ nhiều nguồn khác nhau gây bệnh nên suyễn hiện chưa có thuốc đặc trị, nghĩa là trị tận gốc, trị dứt điểm.

       Nhưng, đối với các bệnh nhân lớn tuổi, nhập viện thường xuyên vì khó thở, lý luận theo tư duy lý tính, mô tả bệnh theo triệu chứng, Tây y gọi là hội chứng COPS (Chronic Obstructive Pulmonary Syndrome); hay còn gọi là COAS (Chronic Obstruction of Airway Syndrome) cũng có cùng một ý nghĩa là “triệu chứng nghẹt thở kinh niên ở đường hô hấp”. Bệnh nhân có nhịp thở dạng suyễn: thở vào nhanh, dễ; thở ra chậm, khó khăn. Nếu không cấp cứu kịp thời, tình trạng suy hô hấp tiếp diễn, gây ra thiếu dưỡng khí (oxygen) trầm trọng, suy kiệt và dẫn đến tử vong sau vài ba giờ nhập viện.

       Tuy nhiên, luận lý theo tư duy thể nghiệm tính, Đông y cho rằng nguyên nhân dẫn đến bệnh cảnh khó thở dạng suyễn ở người lớn tuổi là do “đàm”, hay là “dịch nhầy” (mucus, phlegm) tiết ra ở đường hô hấp.

Tại sao có “đàm”? - Đàm phát sinh do “hoả” (“đàm nhơn hỏa động”).

Tại sao có “hỏa” ? - “Hoả” phát tác do sự vận động cuả cơ thể thì “nhiệt năng” sinh ra.

Tại sao phát tác ở đường hô hấp? - Vì “lao lực thương khí” làm việc phải thở nhiều, thở nhiều kích thích khí quản tiết sinh “dịch nhầy”. Mặt khác, cơ chế gây khó thở là do cấu trúc đường thở (khí quản) cuả chúng ta theo dạng “ngoài lớn, trong nhỏ”,  gồm có:

Khí quản (trachea) ống lớn nhất; chi khí quản (bronchi) ống nhỏ chia ra hai buồng phổi; vi khí quản (bronchioles) ống rất nhỏ chia đi các phế nang; và cuối cùng là phế nang (alveoli); cùng với những lông nhung khí quản (tracheal villosity) hướng vào trong. Nói nôm na cho dễ hiểu, đường thở cuả chúng ta có dạng giống như cái “hom lờ” để bắt cá, chui vào dễ, rúc ra khó. Mỗi khi dịch nhầy tiết ra, vì hệ thống lông nhung khí quản kiểu như “hom lờ” nở rộng ra, khí quản bị lấp nghẹt, do đó thì thở ra cuả bệnh nhân chậm chạp, và rất khó khăn.

       Tóm lại, chứng đàm suyễn ở người lớn tuổi, nguyên nhân do di truyền, và dị ứng, có thể không loại trừ, nhưng chính yếu là do nội phát từ sự không quân bình nội môi “thủy suy” thì “hoả vượng” (Inter-disharmony of blood and energy), biến sinh ra dịch nhầy (copious phlegm) lấp đầy khí quản và gây ra khó thở.

 

Điều dưỡng:

 Luận đoán được cơ chế gây bệnh dẫn đến nguyên tắc điều trị là: nâng đỡ thể trạng kèm với tả hoả thanh đàm. Điều trị gồm có hai phần: thuốc thang và tập luyện.

1) Thuốc thang: Dùng hai thang thuốc sau đây uống xen kẻ nhau. Trước uống thang:

          (a) “Tri, bá, địa, thược, khung, qui” thang, gồm có:

-         Tri mẫu 15 gram (tẩm rượu 2 giờ rồi sao vàng sém)

-         Hoàng bá 15 gram (tẩm rượu 2 giờ rồi sao vàng sém)

-         Thục địa 40 gram

-         Bạch thược 15 gram (tẩm rượu 2 giờ rồi sao vàng sém)

-         Xuyên khung 10 gram

-         Đương qui 20 gram

Cách sắc và dùng thuốc: 6 vị, sao chế đúng cách như đã ghi trên, dùng 1 lít rưỡi nước sắc kỹ, nhỏ lửa, còn lại 750ml. Nước thứ nhì cũng sắc với phân lượng nước như trên, còn 750 ml. Trộn hai nước thuốc lại chứa trong bình thủy, chia uống mỗi ngày 3 lần, mỗi lần 250ml, vào lúc sáng, trưa, tối. (Nhớ hâm ấm thuốc mỗi lần uống)

          (b) “Bát vật gia giảm” thang, gồm có:

-         Đảng sâm 10 gram

-         Bạch truật 10 gram (sao vàng sém)

-         Mạch môn 10 gram (sao vàng sém)

-         Bạch phục linh 15 gram

-         Ngủ vị tử 5 hột (giả dập)

-         Xuyên khung 10 gram

-         Bạch thược 15 gram (tẩm rượu 2 giờ rồi sao vàng sém)

-         Cam thảo 10 gram (sao)

-         Đương qui 20 gram

-         Thục địa 30 gram

Cách sắc và dùng thuốc: 10 vị trên, sao chế đúng cách như đã chỉ dẫn. Sắc và dùng thuốc cũng y như trên. Uống thang (a) trước xong, uống đến thang (b). Xen uống liên tục cả thảy 10 thang, trong vòng 20 ngày. Tuần lễ đầu dùng thuốc thì phải tuyệt đối nghỉ ngơi hoàn toàn (strictly bed rest). Nếu có lên cơn khó thở phải tạm dùng thuốc xịt Ventolin để cắt cơn. Nhưng nếu nghỉ hoàn toàn thì sẽ không lên cơn. Sau bảy ngày thì bắt đầu tập luyện kèm theo để củng cố cho điều trị. Cách tập như sau:

2) Tập luyện:

- Đi bộ ngoài trời: Sau tuần lễ đầu nghỉ ngơi tuyệt đối để dùng thuốc, đàm khò khè bắt đầu dứt thì có thể đi bộ ra ngoài trời, thở đều, sâu, để tập cho buồng phổi quen dần, đi thong thả. Ngày đầu đi độ 10 phút, các ngày sau tăng lên dần, mỗi ngày tăng 5 phút, cho đến khi mỗi ngày đi bộ 1 giờ. Và cứ thế tập mãi.  

- Dang một chút nắng mai, hay thỉnh thoảng độ vài tuần một lần tắm hơi (sauna) cho ra mồ hôi, cũng giúp cho sự bình phục mau chóng.   

- Ngoài ra cần nên dùng thêm “rượu ngâm tỏi” (ngâm và uống theo công thức Cơ-quan Y-tế Quốc-tế phổ biến) để củng cố cho điều trị thì rất tốt.

 

             Kết luận:

       Theo lời Kinh thánh dạy thì đời người chỉ sống độ 120 năm thôi (Sáng Thế ký 6:3)      Cho nên bài viết nầy không có tham vọng giúp các ông bị đàm suyễn kinh niên trở thành bất tử. Nhưng nếu làm đúng theo các cách chỉ dẫn nêu trên, khả dĩ có thể giúp các ông sống vui, sống khoẻ, sống “dễ thở”, thêm vài chục năm nữa với con cháu gia đình và Hội Thánh. Mong vậy thay!

Trong quá trình thực hành có gì không rõ, hoặc trục trặc, xin liên lạc MS. Phạm Ngọc, Phone: (03) 9318 4502 ; hoặc Mobile: 0431 408 729