H5 N1 là một loại siêu vi khuẩn rất độc hại có khả năng gây tử vong cao, tìm thấy trong các loài gia cầm và chim trời như: gà, vịt, ngỗng v v…. Nó có thể biến dạng và truyền nhiễm từ thú vật sang người, và từ người sang người. ......
BỆNH CÚM GIA CẦM H5N1
Bác sĩ Lê Châu Thủy
I- SIÊU VI H5 N1
H5 N1 là một loại siêu vi khuẩn rất độc hại có khả năng gây tử vong cao, tìm thấy trong các loài gia cầm và chim trời như: gà, vịt, ngỗng v v…. Nó có thể biến dạng và truyền nhiễm từ thú vật sang người, và từ người sang người. Siêu vi khuẩn nhiễm vào các bệnh nhân năm 1997 khác với siêu vi khuẩn gây bệnh trong khoảng thời gian 2003 – 2006. Siêu vi khuẩn thường lây lan từ chim, nhưng có thể lây qua heo và người. Việc lây nhiễm bệnh cúm gia cầm H5 N1 từ người sang người là điều đáng lo ngại nhất hiện nay.
II- CÁC TRƯỜNG HỢP DỊCH CÚM TRÊN THẾ GIỚI
Trong suốt 100 năm qua, có ba lần dịch cúm lan tràn khắp thế giới với số tử vong rất cao, đó là vào các năm 1918, siêu vi khuẩn H1 N1 gây số tử vong cao nhất, rồi sau đó là dịch cúm năm 1957 do siêu vi khuẩn H2 N2 và dịch cúm năm 1968, do siêu vi khuẩn H3 N2. Hằng năm, bệnh cúm thường xuất hiện vào tháng 3 và tháng 4.
Năm 1997, Siêu vi khuẩn H5 N1 xuất hiện ở Hồng Kong, 18 bệnh nhân nhiễm H5 N1, trong số bệnh nhân nầy, 12 người là trẻ em dưới 12 tuổi, phần lớn bị bệnh nhẹ. Đến năm 2003, một gia đình từ Trung Quốc trở về Hồng Kong, mang theo siêu vi khuẩn H5 N1 gây cho một người bị chết.
Trong các năm từ 2004-2006, bệnh cúm gia cầm tái bộc phát tại Á Châu, Tổng số bệnh nhân nhiễm siêu vi khuẩn H5 N1 trong thời gian nầy là 196 người, phần lớn dưới 25 tuổi. Trong số nầy có 10 người Việt và 6 người Thái. Tuy nhiên, trên thực tế có thể có một số người nhiễm bệnh mà không chính thức khai báo.
Mùa xuân 2005, hàng lọat chim trời bị chết vì nhiễm siêu vi khuẩn H5 N1 tại các nước Trung Quốc, Mông Cổ và Nga. Vào tháng 10 năm 2005 nhiều gà, vịt tại Thổ Nhỉ Kỳ bị nhiễm H5 N1, và cũng có một vài nông dân có triệu chứng nhiễm bệnh. Đến tháng 2 năm 2006, siêu vi khuẩn H5 N1 lan tràn nhanh chóng đến các nước Âu Châu như: Pháp, Đức, Ý Đại Lợi, rồi sau đó xuất hiện tại Ai-cập và I-raq. Hiện tại, dịch cúm gia cầm vẫn còn đang lan tràn tại một số nước Á Châu
II- PHƯƠNG CÁCH LÂY NHIỄM
Siêu vi khuẩn H5 N1 trước đây chỉ lây từ chim sang chim, nhưng kết quả thử nghiệm trong thời gian gần đây cho thấy mèo cũng bị nhiễm bệnh và một số cọp, beo trong sở thú tạI Thái Lan đã bị nhiễm bệnh sau khi ăn các con gà bị nhiễm H5 N1. Việc H5 N1 truyền nhiễm từ người sang người đang làm cho giới hữu trách y khoa trên thế giới vô cùng quan ngại.
Trường hợp của một gia đình tại Việt Nam bị nhiễm H5 N1, hai em bé trong gia đình nầy bị tiêu chảy và sưng não mà không hề bị ho hay sưng phổi. Sau khi hai em nầy qua đời, kết quả thử nghiệm tìm thấy H5 N1 trong não và phân của hai em. Điều nầy chứng tỏ siêu vi khuẩn H5 N1 có thể làn tràn khắp các bộ phận của thân thể. Một trường hợp khác tại Thái Lan, một em bé bị nhiễm H5 N1 khi chơi với gà. Mẹ của em nầy khi chăm sóc cho em thì bị lây bệnh. Cuối cùng cả hai đều chết. Người dì của em bé nầy cũng bị lây bệnh nhưng được chữa lành. Tuy nhiên, các bác sĩ và y tá chăm sóc cho những bệnh nhân nầy lại không bị nhiễm bệnh. Điều nầy cho thấy cần phải có sự gần gũi tiếp xúc với bệnh nhân rất nhiều mới có thể bị lây bệnh.
III- TRIỆU CHỨNG
Bệnh nhân nhiễm H5 N1 thường bị nóng sốt, ho, sổ mũi, sưng phổi, sưng gan và 50% bị tiêu chảy. Thử nghiệm cho thấy hồng huyết cầu và bạch huyết cầu bị xuống thấp. Những bệnh nhân trên 65 tuổi nếu không được trị liệu sớm, và những bệnh nhân với triệu chứng sưng phổi và bạch huyết cầu bị xuống thấp, thường bị nặng hơn những trường hợp khác. Trong trường hợp bệnh trở nặng, bệnh nhân cảm thấy toàn thân bị suy nhược, thận suy, tim không hoạt động bình thường, đến cuối cùng thì qua đời vì phổi bị sưng và chứa đầy nước.
IV- THỜI GIAN NHIỄM BỆNH
Từ lúc siêu vi khuẩn H5 N1 xâm nhập vào cơ thể, cho đến khi phát bệnh là trong khoảng thời gian từ 2 đến 8 ngày. Các trường hợp tử vong thường xảy ra trong khoảng thời gian từ 6 đến 29 ngày sau khi nhiễm bệnh.
V- BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA VÀ TRỊ LIỆU
Các cơ quan y tế trên thế giới hiện đang thử nghiệm để tìm thuốc chích ngừa cho bệnh cúm gia cầm H54 N1. Tuy nhiên, vì siêu vi khuẩn nầy biến dạng quá nhanh, cho nên rất khó tìm được một thuốc ngừa chính xác. Loại siêu vi khuẩn H5 N1 quá sức độc hại cho nên không thể dùng trứng gà để chế tạo thuốc ngừa như cách chế tạo các loại thuốc ngừa khác.
Gần đây, tại Hoa Kỳ trong số 450 người tình nguyện chích thuốc ngừa bằng cách dùng màng bọc của siêu vi khuẩn H5 N1, chỉ có 50% trong số nầy tạo được kháng thể. Tại Pháp, người ta dùng siêu vi khuẩn H5 N1 đã chết để chích vào cho 300 người. Tuy nhiên chỉ có 41 % số người được chích tạo được kháng thể. Riêng tại Úc, H5 N1 được lấy từ bệnh nhân ở Việt Nam để chích cho 400 người tình nguyện thử nghiệm, kết quả chỉ có 41 % trong số người nầy tạo được kháng thể sau 2 lần chích.
Ngay hiện nay, nếu bệnh cúm gia cầm bộc phát toàn cầu, thì các công ty dược phẩm thế giới có khả năng sản xuất khoảng 300 triệu liều thuốc chích ngừa.
Vào tháng 6 năm 2006 Tổng Hội Y Tế Thế Giới đã họp hội nghị để tìm cách phòng chống bệnh cúm gia cầm. Các chuyên gia y tế cho biết nếu dùng thuốc Oseltamivir 75mg một ngày 2 lần trong vòng 5 ngày thì có thể có hiệu quả. Một loại thuốc thứ hai có thể dùng chữa bệnh cúm gia cầm là Zanamivir. Các loại thuốc trị cúm bình thường khác không hiệu nghiệm để điều trị bệnh cúm gia cầm H5 N1.
Vì chưa có thuốc tốt để chữa bệnh, cho nên ngừa bệnh vẫn là giải pháp tốt nhất. Phải giết hết gà, vịt bị nhiễm bệnh. Trứng gà phải được nấu cho thật chín. Người mắc bệnh phải bị cách ly. Những người gần gũi với người bị bệnh phải uống Oseltamivir mỗi ngày 1 viên trong 1 tuần lễ.